İslam kaynaklarında, özellikle sahih hadis-i şeriflerde Kıyamet gününde Allah Teâlâ’nın kendileriyle konuşmayacağı, yüzlerine bakmayacağı, onları temize çıkarmayacağı ve kendileri için acıklı bir azap olacağı bildirilen üç sınıf insan zikredilmektedir.
Bu konuyla ilgili en bilinen rivayetlerden biri Müslim’de geçen ve Ebû Zer (r.a.) vasıtasıyla Peygamber Efendimiz’den (s.a.v.) aktarılan şu hadis-i şeriftir:
“Üç kişi vardır ki, Kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz, onlara bakmaz ve onları temize çıkarmaz. Onlar için acı verici bir azap vardır.”
(Ravi der ki) Resûlullah bu sözü üç defa tekrarladı. Ebû Zer: “Hüsrana uğradılar ve kaybettiler! Kimdir bunlar ey Allah’ın Resûlü?” diye sordu. Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurdu:
El-Msebbel: Elbisesini kibirlenerek (gururla) yerlerde sürüyen.
El-Mennân: Verdiğini başa kakan.
El-Münfiku sil’atehu bil-halifil-kâzib: Yalan yeminle malını satmaya çalışan (ticaretine yalan karıştıran).
Bu 3 Sınıf İnsan ve Günahlarının Detayları
1. Elbisesini Kibirlenerek Yerlerde Sürüyenler (Musbil)
-
Günahın Özü: Kibirlenmek ve büyüklük taslamak.
-
Açıklama: Hadiste geçen “isbâl”, elbisenin (etek, pantolon, cübbe vb.) kibir ve gösteriş amacıyla yerlerde sürünecek kadar uzatılmasıdır. İslamiyet, dış görünüş üzerinden yapılan kibir ve caka satmayı, insanları küçümsemeyi şiddetle yasaklar. Buradaki asıl büyük günah, elbisenin boyundan ziyade, kişinin içinde taşıdığı kibir ve gurur duygusudur.
2. Yaptığı İyiliği Başa Kakanlar (Mennân)
-
Günahın Özü: Samimiyetsizlik, riyakarlık ve insan onurunu kırmak.
-
Açıklama: Birine yardım ettikten, bir iyilik yaptıktan sonra bunu sürekli dile getirip karşı tarafı minnet altında bırakmak, incitmek ve ezmektir. Kur’an-ı Kerim’de de “Ey iman edenler! Sadakalarınızı başa kakmak ve incitmek suretiyle boşa çıkarmayın” (Bakara, 264) buyrularak bu davranışın yapılan tüm salih amelleri yok ettiği bildirilmiştir.
3. Yalan Yere Yemin Ederek Ticaret Yapanlar
-
Günahın Özü: Aldatmak, sahtekarlık ve Allah’ın adını çıkara alet etmek.
-
Açıklama: Ticarette malını daha cazip göstermek, kusurunu gizlemek veya değerinden fazla fiyata satabilmek için “Vallahi bu fiyata aldım”, “Vallahi zararına satıyorum” gibi yalan yere yemin edenlerdir. Bu durum hem kul hakkına girmekte hem de yüce yaratıcının mukaddes adını dünyalık üç kuruşluk menfaat için basitleştirmek anlamına gelmektedir.
Alternatif Bir Rivayet (Yaşlı Zani, Yalancı Hükümdar, Kibirli Fakir)
Yine sahih hadis kaynaklarında (Müslim, İman 172) geçen bir başka rivayette ise Kıyamet günü Allah’ın yüzlerine bakmayacağı üç kişi şu şekilde tasnif edilmiştir:
-
Zani Şeyh (Zina eden yaşlı): Gençlik şehveti geride kalmasına rağmen, günaha karşı meyli ve ısrarı devam eden, fıtratına tamamen aykırı şekilde zina eden yaşlı kimse.
-
Melik-i Kezzâb (Yalancı hükümdar/lider): Gücü elinde bulundurduğu, korkacağı hiçbir şey olmadığı halde halkına yalan söyleyen, onları aldatan yönetici.
-
Müstekbir Fakir (Kibirli fakir): Gururlanacak, kibirlenecek dünyevi bir varlığı olmadığı halde insanlara karşı büyüklük taslayan kibirli yoksul.
Bu ağır uyarıların temel amacı; toplumsal ahlakı korumak, kibri ayaklar altına almak, ticarette dürüstlüğü egemen kılmak ve insan onurunu her şeyin üstünde tutmaktır.